(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 183

॥ శ్రీః ॥
3.183. అధ్యాయః 183
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
స్వప్రశ్నస్యోత్తరదానతుష్టేనాజగరరూపిణా నహుషేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి స్వస్యాజగరభావసంభవహేతుకథనపూర్వకం భీమం విముచ్య పునః స్వర్గం ప్రతి గమనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-183-0x(2350)(22950)
భవానేతాదృశో లోకే వేదవేదాంగపారగః।
బ్రూహి కిం కుర్వతః కర్మ భవేద్గతిరనుత్తమా ॥ 1 ॥ 3-183-1(22951)
సర్ప ఉవాచ। 3-183-2x(2351)
పాత్రే దత్త్వా ప్రియాణ్యుక్త్వా సత్యముక్త్వా చ భారత।
అహింసానిరతః స్వర్గం గచ్ఛేదితి మతిర్మమ ॥ 3-183-2(22952)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-183-3x(2352)
దానాద్వా సర్ప సత్యాద్వా కిమతో గురు దృశ్యతే।
అహింసాప్రియయోశ్చైవ గురులాఘవముచ్యతాం ॥ 3-183-3(22953)
సర్ప ఉవాచ। 3-183-4x(2353)
దానం చ సత్యం తత్త్వం వా అహింసా ప్రియమేవ చ।
ఏషాం కార్యగరీయస్త్వాద్దృశ్యతే గురులాఘవం ॥ 3-183-4(22954)
క్వచిద్దానప్రయోగాద్ధి సత్యమేవ విశిష్యతే।
సత్యవాక్యాచ్చ రాజేనద్ర క్వచిద్దానం విశిష్యతే ॥ 3-183-5(22955)
ఏవమేవ మహేష్వాస ప్రియవాక్యాన్మహీపతే।
అహింసా దృశ్యతే గుర్వీ తతశ్చ ప్రియమిష్యతే ॥ 3-183-6(22956)
ఏవమేతద్భవేద్రాజన్కార్యాపేక్షమనంతరం।
యదభిప్రేతమన్యత్తే బ్రూహి యావద్బ్రవీంయహం ॥ 3-183-7(22957)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-183-8x(2354)
కథం స్వర్గే గతిః సర్ప కర్మణాం చ ఫలం ధ్రువం।
అశరీరస్య దృశ్యేత ప్రబ్రూహి విషయాంశ్చ మే ॥ 3-183-8(22958)
సర్ప ఉవాచ। 3-183-9x(2355)
తిస్రో వై గతయో రాజన్పరిదృష్టాః స్వకర్మభిః।
మానుషం స్వర్గవాసశ్చ తిర్యగ్యోనిశ్చ తత్రిధా ॥ 3-183-9(22959)
తత్ర వై మానుషాల్లోకాద్దానాదిభిరనాదిభిః।
అహింసార్థసమాయుక్తైః కారణైః స్వర్గమశ్నుతే ॥ 3-183-10(22960)
విపరీతైశ్చ రాజేంద్ర కారణైర్మానుషో భవేత్।
తిర్యగ్యోనిస్తథా తాత విశేషశ్చాత్ర వక్ష్యతే ॥ 3-183-11(22961)
క్రామక్రోధసమాయుక్తో హింసాలోభసమనవితః।
మనుష్యత్వాత్పరిబ్రష్టస్తిర్యగ్యోనౌ ప్రసూయతే ॥ 3-183-12(22962)
తిర్యగ్యోన్యాః పృథగ్భావో మనుష్యార్థే విధీయతే।
గవాదిభ్యస్తథాఽశ్వేభ్యో దేవత్వమపి దృశ్యతే ॥ 3-183-13(22963)
సోయమేతా గతీస్తాత జంతుశ్చరతి కార్యవాన్।
నింనే మహతి చాత్మానమవస్థాప్య చ వై నృప ॥ 3-183-14(22964)
జాతో జాతశ్చ బలవాన్భుంక్తే నాంనాఽథ దేహవాన్।
ఫలార్థస్తాత నిష్పృక్తః ప్రజాలక్షణభావనః ॥ 3-183-15(22965)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-183-16x(2356)
శబ్దే స్పర్శే చ రూపే చ తథైవ రసగంధయోః।
తస్యాధిష్ఠానమవ్యగ్రో బ్రూహి సర్ప యథాతథం ॥ 3-183-16(22966)
కిం న గృహ్ణాసి విషయాన్యుగపత్త్వం మహామతే।
ఏతావదుచ్యతాం చోక్తం సర్వం పన్నగసత్తమ ॥ 3-183-17(22967)
సర్ప ఉవాచ। 3-183-18x(2357)
తదాత్మద్రవ్యమాయుష్మందేహసంశ్రయణాన్వితం।
కరణాధిష్ఠితం భోగానుపభుంక్తే యథావిథి ॥ 3-183-18(22968)
జ్ఞానం చైవాత్ర బుద్ధిశ్చ కమశ్చ భరతర్షభ।
తస్య భోగాధికరణే కరణాని నిబోధ మే ॥ 3-183-19(22969)
మనసా తాత పర్యేతి క్రమశో విషయానిమాన్।
విషయాయతనత్వేన భూతాత్మా క్షేత్రవిష్ఠితః ॥ 3-183-20(22970)
తత్రచాపి నరవ్యాఘ్ర మనో జంతోర్విధీయతే।
తస్మాద్యుగపదత్రాస్య గ్రహణం నోపపద్యతే ॥ 3-183-21(22971)
స ఆత్మా పురుషవ్యాఘ్ర భ్రువోరంతరమాశ్రితః।
బుద్ధిం ద్రవ్యేషు సృజతి వివిధేషు పరావరాం ॥ 3-183-22(22972)
బుద్ధేరుత్తరకాలం చ వేదనా దృశ్యతే బుధైః।
ఏష వై రాజశార్దూల విధిః క్షేత్రజ్ఞభావనః ॥ 3-183-23(22973)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-183-24x(2358)
మనసశ్చాపి బుద్ధేశ్చ బ్రూహి మే లక్షణం పరం।
ఏతదధ్యాత్మవిదుషాం పరం కార్యం విధీయతే ॥ 3-183-24(22974)
సర్ప ఉవాచ। 3-183-25x(2359)
బుద్ధిరాత్మానుగాఽతీవ ఉత్పాతేన విధీయతే।
తదాశ్రితా హి సా జ్ఞేయా బుద్ధిస్తస్యైషిణీ భవేత్ ॥ 3-183-25(22975)
బుద్ధిరుత్పద్యతే కార్యాన్మనస్తూత్పన్నమేవ హి।
బుద్ధేర్గుణవిధానేన మనస్తద్గుణవద్భవేత్ ॥ 3-183-26(22976)
ఏతద్విశేషణం తాత మనోబుద్ధ్యోర్మయేరితం।
త్వమప్యత్రాభిసంబుద్ధః కథం వా మనయ్సే స్వయం ॥ 3-183-27(22977)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-183-28x(2360)
అహో బుద్ధిమతాంశ్రేష్ఠ శుభా బుద్ధిరియం తవ।
విదితం వేదితవ్యం తే కస్మాన్నహుష పృచ్ఛసి ॥ 3-183-28(22978)
సర్వజ్ఞం త్వాం కథం మోహ ఆవిశత్స్వర్గవాసినం।
ఏవమద్భుతకర్మాణమితి మే సంశయో మహాన్ ॥ 3-183-29(22979)
సర్ప ఉవాచ। 3-183-30x(2361)
సుప్రజ్ఞమపి చేచ్ఛూరమృద్ధిర్మోహయతే నరం।
వర్తమానః సుఖే సర్వో నావైతీతి మతిర్మమ ॥ 3-183-30(22980)
సోహమైశ్వర్యమోహేన మదావిష్టో యుధిష్ఠిర।
పతితః ప్రతిసంబుద్ధస్త్వాం తు సంబోధయాంయహం ॥ 3-183-31(22981)
కృతంకార్యం మహారాజ త్వయా మమ పరంతప।
క్షీణః శాప సుకృచ్ఛ్రో మే త్వయా సంభాష్య సాధునా ॥ 3-183-32(22982)
అహం హి దివి దివ్యేన విమానన చరన్పురా।
అభిమానేన మత్తః సన్కంచిన్నాన్యమచింతయం ॥ 3-183-33(22983)
బ్రహ్మర్షిదేఘగంధర్వయక్షరాక్షసపన్నగాః।
వరం మమ ప్రయచ్ఛంతి సర్వే త్రైలోక్యవాసినః ॥ 3-183-34(22984)
చక్షుషా యం ప్రపశ్యామి ప్రాణినం పృథివీపతే।
తస్య తేజో హరాంయాశు తద్ధి దృష్టేర్బలం మమ ॥ 3-183-35(22985)
బ్రహ్మర్షీణాం సరస్రం హి ఉవాహ శిబికాం మమ।
కస మామపనయో రాజన్భ్రంశయామాస వై శ్రియః ॥ 3-183-36(22986)
తత్ర హ్యగస్త్యః పాదేన వహన్స్పృష్టో మహామునిః।
అగస్త్యేన తతోస్ంయుక్తో ధ్వంస సర్పేతి వైరుషా ॥ 3-183-37(22987)
తతస్తస్మాద్విమానాగ్ర్యాత్ప్రచ్యుతశ్చ్యుతలక్షణః।
ప్రపతన్బుబుధేఽఽత్మానం వ్యాలీభూతమధోముఖం ॥ 3-183-38(22988)
అయాచం తమహం విప్రం శాపస్యాంతో భవేదితి।
ప్రమాదాత్సంప్రమూఢస్య భగవన్క్షంతుమర్హసి ॥ 3-183-39(22989)
తతః స మామువాచేదం ప్రపతంతం కృపానవితః।
యుధిష్ఠిరో ధర్మరాజః శాపాత్త్వాం మోక్షయిష్యతి ॥ 3-183-40(22990)
అభిమానస్య వై తస్య బలస్య చ నరాధిప।
ఫలే క్షీణే మహారాజ ఫలం పుణ్యమవాప్స్యసి ॥ 3-183-41(22991)
తతో మే విస్మయో జాతస్తద్దృష్ట్వా తపసో బలం।
బ్రహ్మ చ బ్రాహ్మణత్వం చ యేన త్వాఽహమచూచుదం ॥ 3-183-42(22992)
సత్యం దమస్తపో యోగమహింసా జ్ఞాననిత్యతా।
సాధకాని సతాం పుంసాం న జాతిర్నకులం నృప ॥ 3-183-43(22993)
అరిష్ట కఏష తే భ్రాతా ముక్తో బీమో మహాభుజ।
స్వస్తి తేఽస్తు మహారాజ గమిష్యామి దివం పునః ॥ 3-183-44(22994)
`స చాయం పురుషవ్యాఘ్ర కాలః పుణ్య ఉపాగతః।
తదస్మాత్కారణాత్పార్థ కార్యం తన్మే మహత్కృతం' ॥ 3-183-45(22995)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-183-46x(2362)
`తతస్తస్మిన్ముహూర్తే తు విమానం కామగామి వై।
అవపాతేన మహతా తత్రావాప తదుత్తమం' ॥ 3-183-46(22996)
ఇత్యుక్త్వాఽఽజగరం దేహం ముక్త్వా స నహుషో నృపః।
దివ్యం వపుః సమాస్థాయ గతస్త్రిదివమేవ హ ॥ 3-183-47(22997)
యుధిష్ఠిరోపి ధర్మాత్మా భ్రాత్రా భీమేన సంగతః।
ధౌంయేన సహితః శ్రీమానాశ్రమం పునరాగమత్ ॥ 3-183-48(22998)
తతో ద్విజేభ్యః సర్వేభ్యః సమేతేభ్యో యథాతథం।
కథయామాస తత్సర్వం ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః ॥ 3-183-49(22999)
తచ్ఛ్రుత్వా తే ద్విజాః సర్వే భ్రాతరశ్చాస్య తే త్రయః।
ఆసన్సువ్రీడితా రాజంద్రౌపదీ చ యశస్వినీ ॥ 3-183-50(23000)
తే తు సర్వేద్విజశ్రేష్ఠాః పాండవానాం హితేప్సయా।
మైవమిత్యబ్రువన్భీమం గర్హయంతోఽస్ సాహసం ॥ 3-183-51(23001)
3-183-52(23002)
పాండవాస్తు భయాన్పుక్తం ప్రేక్ష్య భీమం మహాబలం।
హర్షమాహారయాంచక్రుర్విజహ్రుశ్చ ముదా యుతాః ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-183-4 గురులాఘవం గౌరవం లాఘవం చేత్యర్థః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.